Gần những dịp lễ tết, mọi người lại nôn nao chuẩn bị cho những chuyến du lịch. Nhưng với những người say tàu xe thì vẫn còn chút e ngại. Vậy làm thế nào để khắc phục tình trạng say tàu xe này?

Bác sĩ Phan Hiểu Phước - Giảng viên Đại học Y Phạm Ngọc Thạch sẽ giúp bạn không còn lo lắng vì chuyện say tàu xe nữa.

* Nhiều người cứ nghe đến xe là thấy mệt, có người lại say tàu, say máy bay, những tình trạng này có giống nhau không thưa bác sỹ?

Bác sĩ Phan Hiểu Phước: Một số người bị buồn nôn và thậm chí là nôn ói khi đi máy bay, xe ôtô hoặc những vòng đu quay giải trí trong công viên. Tình trạng này nói chung đều được gọi là say sóng. Rất nhiều người bị cảm giác khó chịu này khi đi bằng tàu thuyền... và mặc dù với những phương tiện di chuyển khác nhau nhưng chúng cùng một bản chất, được y học gọi chung là tình trạng "say chuyển động" .

* Tại sao một số người không hề bị "say chuyển động" nhưng một số khác lại bị, thậm chí là rất mệt mỏi thưa bác sỹ?

Bác sĩ Phan Hiểu Phước: Tiền đình, một cơ quan nhỏ của tai trong là cơ quan chịu trách nhiệm về sự thăng bằng của cơ thể, giúp ta cảm nhận những thay đổi về vận tốc, hướng đi và thông tin này được truyền qua dây thần kinh tiền đình đến não. Khi có sự thay đổi chuyển động, lắc lư, nhanh, chậm, những thông tin trái ngược sẽ khiến não điều khiển quay đầu theo hướng trái ngược với cảm nhận của chúng ta. Những người không thích ứng kịp với việc thay đổi đột ngột này sẽ bị tình trạng say chuyển động và tùy theo mức độ nhạy cảm từng người mà xuất hiện sớm hay muộn, nặng hay nhẹ. Có thể thấy các dấu hiệu thường gặp của chứng say sóng bao gồm:

- Buồn nôn
- Da tái xanh
- Đổ mồ hôi lạnh
- Nôn ói
- Chóng mặt
- Nhức đầu
- Tăng tiết nước bọt
- Mệt mỏi

Các dấu hiệu đặc biệt thường xuyên nhất là toát mồ hôi lạnh và cảm giác khó chịu bứt rứt, người không được khỏe.

* Có nhiều người chỉ mới nhìn thấy xe hoặc nghe nói đến xe đã có cảm giác say rồi, mặc dù chưa hề di chuyển, vậy là do đâu thưa bác sỹ?

Bác sĩ Phan Hiểu Phước: Nguyên nhân thuộc về yếu tố tâm lý, những người này thuốc lọai người dễ xúc động, nhạy cảm với sự di chuyển hay độ cao. Những yếu tố ngọai cảnh dễ tác động đến họ và luôn bị ám ảnh với những cảm giác của lần di chuyển trước. Những người này chưa bước lên xe đã buồn nôn hay nhìn thấy người khác nôn cũng buồn nôn.

Họ luôn sợ sệt, mệt mỏi, mất ngủ làm sức khoẻ suy yếu và triệu chứng sẽ còn nặng hơn. Bất cứ cái gì liên quan đến phương tiện di chuyển đều làm họ liên tưởng đến say xe như hơi xăng, khói xe, hay mùi khó chịu như mùi nước hoa xe hơi, mồ hôi, đệm ghế... cũng có thể gây cảm giác say. Nhưng đa số những người này đều hết các triệu chứng ngay lập tức khi bước ra khỏi xe. Nếu đi thường xuyên họ sẽ quen với sự di chuyển này.

Bác sĩ Phan Hiểu Phước: Triệu chứng say tàu xe thì thường là không có gì nghiêm trọng đến sức khỏe ở một số người mặc dù cảm giác này cực kỳ khó chịu, thậm chí không thể tiếp tục đi trên phương tiện đó được nữa.

Nói về để chấm dứt tình trạng này thì các chuyển động gây ra nó cần chấm dứt. Tuy nhiên điều này không phải luôn luôn đúng. Một vài triệu chứng thậm chí có thể còn kéo dài vài ngày sau chuyến đi ở một số người. Hiện tượng này được gọi là hội chứng "rối loạn sau khi đổ bộ"

* Vậy có những cách nào giúp hạn chế triệu chứng say tàu xe không bác sĩ?

Bác sĩ Phan Hiểu Phước: Nếu bạn biết rằng mình dễ bị say sóng, chúng tôi có những lời khuyên sau:

- Luôn di chuyển đến những nơi mà mắt có thể quan sát thấy các chuyển động mà cơ thể và tai trong bạn cảm nhận được.
- Nếu ở trong xe hơi, hãy ngồi hàng ghế trước và nhìn về những cảnh vật ở xa.
- Nếu ở trên tàu, hãy đi lên boong và nhìn về đường chân trời.
- Nếu ở trên máy bay, ngồi gần cửa sổ và nhìn ra ngoài.
- Ngoài ra, nếu ở trên máy bay, bạn cũng có thể ngồi ở vị trí cánh máy bay vì nơi đó ít chuyển động lắc lư nhất.
- Đừng đọc bất cứ gì khi đang di chuyển nếu bạn là tạng người dễ bị say sóng, cũng như đừng ngả ghế ra phía sau.
- Đừng nhìn hay nói chuyện với người đồng hành đang bị say tàu xe.
- Tránh các mùi nồng cũng như các loại thực phẩm nhiều gia vị hay mỡ mà bạn không thích (ngay trước và trong chuyến đi).
- Sử dụng thuốc chống say tàu xe trước khi lên xe.

* Sử dụng thuốc chống say tàu xe có vẻ là một biện pháp phòng ngừa triệt để nhất, phổ biến là những loại thuốc gì thưa bác sỹ?

Bác sĩ Phan Hiểu Phước: Các thuốc kháng histamin AH1 thường được sử dụng để phòng ngừa và điều trị say tàu xe. Bằng cách giảm bớt các kích thích của tai trong, những thuốc này ngăn ngừa và giải quyết tình trạng buồn nôn, ói mửa hoặc choáng váng do say tàu xe. Một số loại kháng histamin dùng trong mục đích trên là cinnarizin (Stugeron®), meclizine (Antivert®) và dimenhydrinate (Dramamine®). Một dạng thuốc ngăn ngừa say tàu xe khác là miếng dán da scopalamine (Transderm Scop®); loại dán da này được dán ở sau tai ít nhất 4 tiếng trước khi khởi hành; thuốc sẽ được từ từ hấp thu trực tiếp.

Nhìn chung, khi được sử dụng để phòng ngừa say tàu xe thì dù bất cứ loại thuốc nào, hiệu quả sẽ tốt nhất nếu được dùng ít nhất 30 phút trước khi khởi hành.

* Khi uống những thuốc chống say tàu xe chúng ta cần có những lưu ý gì riêng không thưa bác sĩ?

Bác sĩ Phan Hiểu Phước: Thuốc chống say tàu xe có nhiều loại và ở mỗi loại chúng ta cần những lưu ý sau:

- Nhóm kháng cholinergic, kháng histamin thường dùng scopolamine, Meclizine, Diphenylhydramin...

- Đối với nhóm này không dùng cho trẻ nhỏ dưới 2 tuổi, đặc biệt trẻ sơ sinh, trẻ sinh thiếu tháng. Hai phân nhóm kể trên đều làm tăng nhãn áp (không dùng cho người glaucome góc hẹp), làm tăng tác dụng các thuốc gây ức chế hệ thần kinh trung ương thuốc kháng histamin, các thuốc kháng cholinergic khác (nên khi dùng thuốc không được uống rượu). Thuốc được chuyển hóa ở gan, thận (nên thận trọng với người rối loạn chức năng gan, thận, rối loạn chuyển hóa, người già). Không nên dùng cho người có thai, đang cho con bú, người bị nghẽn đường dạ dày niệu. Thận trọng: khi bị bệnh hen suyễn, các rối loạn đường hô hấp dưới, cường tuyến giáp, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, nghẽn dạ dày ruột, đường niệu.

Nếu cuộc hành trình kéo dài, phải uống nhắc lại.