1. Viêm đường hô hấp trên

Viêm đường hô hấp trên được chia làm 2 loại là cấp tính và mạn tính.

- Bệnh nhiễm khuẩn hô hấp trên cấp tính sẽ diễn biến trong vòng vài ba ngày với các dấu hiệu sốt cao (hoặc vừa), ho, hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi, thay đổi giọng, mất giọng. Ở bé dưới 1 tuổi là nôn nhiều, quấy khóc. Khi khám họng sẽ thấy niêm mạc họng đỏ rực, sau đó, các dấu hiệu trên mất đi. Khi bị bội nhiễm, bệnh sẽ diễn biến nặng, bé dễ bị viêm phế quản, viêm phổi.

- Khi bị VĐHH cấp tính mà không được điều trị (hoặc điều trị không dứt điểm) thì rất dễ chuyển thành mạn tính. Triệu chứng của VĐHH mạn tính là ho húng hắng, rát họng, nuốt thấy hơi vướng như có vật gì nằm trong họng, đặc biệt ở bé là chảy nước mũi thường xuyên (một hoặc cả hai bên mũi). Một số bé bị VA mạn tính kéo dài mà căn nguyên do vi khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa) thì chất nhày chảy ra ở mũi thường có màu xanh. Ngoài ra, bé ngủ thường thở bằng miệng.

Viêm tai giữa cấp cũng là một biến chứng hay gặp của nhiễm khuẩn hô hấp trên cấp tính nếu không được phát hiện và điều trị sớm sẽ gây thủng màng nhĩ, giảm thính lực hoặc nặng có thể gây biến chứng nội sọ do viêm tai.

Viêm đường hô hấp dưới có dạng điển hình là viêm phế quản phổi với tổn thương viêm cấp tính lan tỏa cả phế nang, mô kẽ lẫn phế quản, khởi đầu thường do virus, sau đó bội nhiễm vi khuẩn hoặc do cả hai.

Bệnh nhân có tiền sử nhiễm khuẩn nhẹ đường hô hấp trên như ho, sổ mũi, rất dễ bị viêm phế quản phổi. Bé bị viêm phế quản phổi ở giai đoạn khởi phát chỉ bị sốt nhẹ, người mệt mỏi, quấy khóc, ăn kém. Ở giai đoạn toàn phát, bé sốt cao hoặc có thể bị hạ nhiệt độ, ho khan, chảy nước mũi và bắt đầu xuất hiện đờm. Lúc này, bé thấy khó thở, cách mũi phập phồng, thở nhanh. Đối với bé sơ sinh có những triệu chứng: trướng bụng, da xanh tím, giảm trương lực cơ...

Cách xử trí

- Các trường hợp bé chỉ có ho, chảy mũi, không thở nhanh, không có rút lõm lồng ngực, không có các dấu hiệu nặng khác như co giật, li bì, bỏ bú... thì được nhận định là không viêm phổi. Các biện pháp điều trị bao gồm khuyến khích sử dụng các loại thuốc ho an toàn sẵn có như hoa hồng bạch hấp đường phèn, húng chanh hấp mật ong... dùng thuốc hạ sốt nếu có sốt cao. Hướng dẫn cho cha mẹ biết cách chăm bé tại nhà.

- Đối với các trường hợp nhiễm khuẩn mức độ vừa, bé có dấu hiệu thở nhanh nhưng chưa có các dấu hiệu nặng và biến chứng. Lúc này thuốc kháng sinh bắt đầu được sử dụng. Chỉ cần cho bé uống liều thuốc đầu tiên tại các cơ sở y tế (trạm y tế, phòng khám ngoại trú...) rồi hướng dẫn cho cha mẹ biết cách cho bé uống thuốc tại nhà và chăm sóc con. Hẹn đưa bé đến khám lại sau 2 ngày.

- Trường hợp nặng, bé có các dấu hiệu như rút lõm lồng ngực, thở rít hay có các dấu hiệu nặng kèm theo: li bì, co giật, bỏ bú... Đây là các trường hợp cần được cấp cứu. Cần phải tìm mọi cách đưa bé đến ngay bệnh viện, các trung tâm y tế có đủ phương tiện tốt để cấp cứu và điều trị cho bé.

3. Đau họng:

Viêm họng thường bắt đầu đột ngột với các dấu hiệu như đau họng, sốt, nuốt vướng và đôi khi nuốt đau lên tai, tình trạng khó chịu và cảm thấy mỏi mệt.
Bệnh do một loại vi khuẩn gây ra, thường xuyên và dễ gặp ở trẻ nhỏ. Thông thường, khi mắc bệnh trẻ thường bị sưng họng, ớn lạnh, sốt, đau đầu, buồn nôn và thậm chí bị nôn.

Để phòng tránh bệnh viêm họng, cha mẹ cần giữ ấm cho trẻ, nhất là ở vùng cổ, ngực, lòng bàn chân. Không để trẻ thở bằng miệng và thường xuyên vệ sinh mũi bằng nước nhỏ mũi sinh lý. Hạn chế cho trẻ ra đường khi thời tiết lạnh, nếu có việc nhất thiết phải đi thì nên ủ ấm hoặc cho trẻ di chuyển bằng ô tô, taxi.

Cách xử trí:

Nếu là viêm họng do virus thông thường, không có bội nhiễm thì không cần dùng kháng sinh.

Hầu hết viêm họng do nhiễm khuẩn đều có tiến triển tốt nếu dùng kháng sinh thích hợp, đủ liều, đủ thời gian. Nếu không điều trị hoặc điều trị không đúng có thể có các biến chứng cấp như áp-xe quanh amiđan, áp xe thành sau họng… còn có thể trở thành viêm họng mạn tính.

Nếu viêm họng cấp tính do virus không cần dùng kháng sinh, chỉ cần các thuốc hạ nhiệt như paracetamol, aspirin… chỉ dùng khi nhiệt độ lớn hơn 38 độ C.
Với viêm họng do vi khuẩn cần phải dùng kháng sinh dựa vào kháng sinh đồ dùng kháng sinh từ 5-7 ngày.

Đặc biệt với viêm họng bạch hầu nhất thiết phải chuyển vào các khoa truyền nhiễm để điều trị, không điều trị tại nhà. Ngoài việc dùng kháng sinh đúng liều đồng thời phải dùng giải độc tố để tránh biến chứng tim, thận.

4. Cảm cúm:

Cảm cúm thông thường là do nhiễm virus của đường hô hấp trên, mũi và cổ họng của bé. Nghẹt mũi và chảy nước mũi là những dấu hiệu đầu tiên của cảm cúm thông thường ở trẻ, sau đó là sốt và đau đầu. Các bé đặc biệt dễ bị bệnh này khi thay đổi thời tiết, nóng chuyển sang lạnh và một phần vì thường xung quanh các em những người khác không luôn luôn rửa tay.

Cách xử trí

Điều trị cảm cúm thông thường ở trẻ nhỏ liên quan đến việc thực hiện các bước để giảm bớt triệu chứng, chẳng hạn như cung cấp nhiều nước và giữ ẩm không khí. Trẻ sơ sinh (dưới 1 tháng tuổi) phải gặp bác sĩ khi có dấu hiệu đầu tiên của cảm cúm thông thường, bởi vì có nguy cơ biến chứng như viêm thanh khí phế quản hoặc viêm phổi.

Thật không may, không có cách chữa cảm cúm thông thường. Kháng sinh không có tác dụng chống lại virus cảm cúm. Việc tốt nhất mà có thể làm là thực hiện các bước ở nhà để cố gắng làm cho em bé thoải mái hơn, chẳng hạn như hút chất nhờn từ mũi và giữ ẩm không khí. Và bạn lưu ý hãy gọi bác sĩ khi có các dấu hiệu đầu tiên của bệnh, nếu là trẻ nhỏ tuổi hơn 3 tháng.

5. Viêm tai:

Rất khó để biết bé có bị viêm tai không nhưng nếu bạn thấy bé cảm lạnh rồi sốt khoảng 3 - 5 ngày sau đó thì có thể nghi ngờ bé bị viêm tai. Ngoài ra, bé cũng thường vò tai, thậm chí là giật giật tai. Bú mớm hay nuốt nước miếng đều có cảm giác đau, tai của bé cũng có thể tỏa mùi khó chịu khi ghé mũi vào.

Sự cố thường gặp khi viêm nhiễm tai ở trẻ nhỏ là vòi nhĩ (nối liền tai giữa với mặt sau cuống họng, có nhiệm vụ để thoát dịch) bị tắc nghẽn, dịch ứ đọng tăng áp lực lên màng nhĩ, trẻ bắt đầu cảm thấy đau. Các vòi này cũng có thể bị tổn thương, bị vỡ khi trẻ nằm bú bình và có một lượng nhỏ sữa chảy trở lại vào tai, phát sinh hiện tượng viêm nhiễm. Bởi vậy, khi trẻ bú người ta thường thấy chúng khóc là do đau tai.

Cách xử trí

Trẻ có thể được chữa trị tại nhà bằng cách uống thuốc giảm đau và hạ sốt, đắp khăn mặt ấm hoặc miếng thấm làm nóng lên lỗ tai và nghỉ ngơi. Nếu khám bệnh, bác sĩ có thể cho thuốc nhỏ tai giúp trẻ bớt đau. Một số trường hợp sau khi viêm tai, trẻ không nghe rõ trong một thời gian vì thế hãy đưa trẻ đến bác sĩ nếu tình trạng kéo dài từ 3 -4 tháng vì trước khi học nói, trẻ cần có thính giác tốt. Nếu trẻ có sự cố về thính giác hoặc nhiễm trùng cứ tái diễn, cần phẫu thuật nhẹ để hiệu chỉnh các ống tai.

Nếu bạn thấy trẻ gặp khó khăn khi ngủ., trẻ đau tai khóc nhiều kèm theo sốt, cảm lạnh, đau đầu, sưng cổ nên đi khám ngay.

Ngừa viêm tai cho trẻ: Tránh để trẻ tiếp xúc với môi trường khói thuốc lá, vì khói thuốc trên áo, trên tóc của bạn cũng có thể ảnh hưởng đến trẻ. Vệ sinh tay trẻ sạch sẽ và cho trẻ chủng ngừa để phòng bệnh. Không cho trẻ ngậm bình sữa khi ngủ và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với trẻ khác

Minh Thúy