Theo Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) - Bộ Y tế, số vụ ngộ độc thực phẩm cũng như số người bị nhiễm độc thực phẩm tại VN hiện khá cao, nguy hiểm nhất là mắc bệnh nhiễm trùng do thực phẩm. Chỉ trong vòng gần 10 năm trở lại đây, VN đã có gần 2.000 vụ ngộ độc thực phẩm với gần 50.000 người mắc, trong đó hơn 500 người tử vong.

Nguyên nhân chủ yếu gây ngộ độc thực phẩm tại VN là do vi sinh vật (42,2%), độc tố tự nhiên (25,2%) và hóa chất (24,9%).

Hậu quả kinh hoàng

“Với khoảng 3 triệu trường hợp bị nhiễm độc và thiệt hại hơn 3.400 tỉ đồng mỗi năm, VN trở thành một trong những quốc gia báo động tình trạng ngộ độc thực phẩm. Không lo sao được khi mà lương thực, thực phẩm lại là nguyên nhân gây ra nhiều trường hợp tử vong”. GS-TS khoa học Lê Doãn Diên, Chủ tịch Hội Khoa học - Công nghệ lương thực, thực phẩm VN, cho biết tại hội thảo dự án Luật ATVSTP do Ủy ban Khoa học và Môi trường của Quốc hội phối hợp Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc tổ chức tại TPHCM, ngày 25-9.

PGS-TS Hà Thị Anh Đào, Viện Dinh dưỡng VN, kể lại câu chuyện về ngộ độc thực phẩm: Năm 1956, Nhật Bản phát hiện một loại bệnh lạ (bệnh Minamata) gây tổn thương thần kinh ở hàng ngàn người. Hàng chục năm sau, người Nhật mới phát hiện nguyên nhân là do methyl thủy ngân thải ra từ các nhà máy hóa chất, sau đó chất này ngấm vào thực vật và tích tụ trong thịt cá với nồng độ rất cao. Theo PGS-TS Anh Đào, hiện nay, sử dụng thực phẩm ô nhiễm dẫn đến ngộ độc cấp tính xuất hiện nhiều. Song, nguy hiểm nhất là ngộ độc mãn tính do tích lũy lâu dài độc chất trong cơ thể con người, dẫn đến các bệnh ung thư (gan, dạ dày, trực tràng...), rối loạn chức năng thần kinh, tiêu hóa... hoặc bất thường dị dạng, dị tật ở thế hệ sau.

Trong khi đó, thời gian qua, các cơ quan chức năng ở VN không thể quản lý nổi chất lượng sản phẩm của các doanh nghiệp. Vì vậy, nhiều độc tố vẫn còn trong sản phẩm là nguy cơ tiềm ẩn cho người sử dụng. Theo đại diện Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, hiện nay hệ thống tiêu chuẩn VN (TCVN) về ATVSTP còn thiếu rất nhiều. Bộ Y tế cần bổ sung trong danh mục TCVN để quản lý thêm khoảng 300 chất phụ gia thực phẩm, 170 hoạt chất dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, 50 hoạt chất dư lượng thú y, các chất nhiễm bẩn gồm kim loại nặng, vi sinh vật, độc tố vi nấm...

3 bộ quản lý nhưng vẫn hở

Theo GS-TS Lê Doãn Diên, ở các nước trên thế giới, ATVSTP là vấn đề luôn đặt lên hàng đầu. Chính vì vậy, EU đã ban hành hệ thống pháp luật và hệ thống quản lý lương thực, thực phẩm khá toàn diện như “từ cái cày đến cái đĩa” hoặc “từ trang trại đến bàn ăn”. Theo đó, để quản lý chất lượng nông sản, lương thực, thực phẩm một cách hiệu quả nhất, không gây hại đối với sức khỏe con người, các công đoạn từ trước và sau sản xuất phải khép kín, chặt chẽ. Trong khi đó, VN chưa chú trọng đến vấn đề này.

Nhiều ý kiến cho rằng để kiểm soát ATVSTP, việc ban hành luật là cấp thiết nhưng luật phải nghiêm minh và tránh sự chồng chéo. Ông Nguyễn Nam Vinh, Chủ nhiệm Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng phía Nam, cho biết tình trạng vi phạm ATVSTP ngày càng tinh vi, phức tạp và đáng báo động. Tuy nhiên, không nên phân chia việc quản lý Nhà nước về ATVSTP cho nhiều bộ vì dẫn đến sự chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm. Trước mắt, cần cụ thể hóa quản lý trong việc cung cấp thực phẩm tại siêu thị, các TP lớn, cung cấp thực phẩm ở bếp ăn tập thể, bệnh viện, trường học... vì nguy cơ ngộ độc ở những nơi này rất cao.            

Ông Nguyễn Công Khẩn, Cục trưởng Cục ATVSTP, nhìn nhận do sự chồng chéo của 3 bộ (Y tế, NN-PTNT và Công Thương) nên việc quản lý còn khoảng trống trách nhiệm như quản lý về sản xuất chế biến rượu bia, kiểm dịch sản phẩm thực vật nhập khẩu.

Theo PGS-TS Hà Thị Anh Đào, nên khẩn cấp thành lập hội đồng tư vấn quốc gia về thực phẩm bao gồm các nhà khoa học, chuyên gia quản lý tập trung tất cả lĩnh vực để thẩm định, kiểm soát nguy cơ ô nhiễm thực phẩm, phân tích nguy cơ và tiên lượng các mối nguy hại. Đồng thời, thiết lập hệ thống báo cáo, phản hồi thông tin về công tác kiểm soát- ngăn chặn- khắc phục sự cố về ATVSTP từ Trung ương đến địa phương...

Xã hội hóa công tác kiểm nghiệm

Theo GS-TS Chu Phạm Ngọc Sơn, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Phát triển sắc ký TPHCM, hiện nay, quảng cáo thực phẩm rất lung tung, thiếu sự quản lý chặt chẽ là nguyên nhân gây ngộ nhận như dẫn đến sự cố đáng tiếc ở người khi sử dụng thực phẩm. Vì vậy, ông cho rằng hiện nay, ngoài sự kiểm soát chặt chẽ cần tăng cường năng lực công tác kiểm nghiệm bằng cách xã hội hóa kiểm tra chất lượng hàng hóa, tận dụng các phòng kiểm nghiệm hiện đại ngoài đơn vị chức năng, kể cả phòng kiểm nghiệm tư nhân...